VOD Pogoda Gry Katalog Firm Frazpc.pl Statystyki Stron Forum Hosting Programy Ipla Film Pozycjonowanie
Gery.pl - Szkoła
wypracowania | ściągi | pomoce naukowe

Temat szukanej pracy:

Przedmiot:

Co słychać na forum
Aukcje internetowe
DŁUGOPIS Z KALKULATOREM, FAK VAT, 4 KOLORY Dĺugopis z kalkulatorem, fak ...
Cena:
3.70 PLN
Pozostało:
39 min.
DŁUGOPIS Z KALKULATOREM, FAK VAT, 4 KOLORY Dĺugopis z kalkulatorem, fak ...
Cena:
3.70 PLN
Pozostało:
39 min.
Skarbonka Hello Kitty z kłódeczką :) Skarbonka hello kitty z ...
Cena:
14.00 PLN
Pozostało:
27 min.

Portret Żyda

W literaturze polskiej została utrwalona pamięć o Żydach od wieków zamieszkałych w Polsce, o ich odrębnej kulturze, języku, obyczajowości. Począwszy od początku wieku XIX pisarze zaznaczają ich obecność w polskim pejzażu społecznym, a syntetyczny wizerunek Żyda, w przeciwieństwie do publi-cystyki jest życzliwy, a nawet ciepły i serdeczny. Wyjątkiem jest negatywny obraz przechrztów w "Nie boskiej komedii" I. Krasicki go. Autor pokazał tu odstępców od wiary, którzy zerwali ze swym środowiskiem.

Z problematyką żydowską stykamy się już we fragmentach Starego Testamentu. Czytając Księgę Hioba oraz Psalmy poznajemy częściowo religię oraz kulturę i historię tego narodu, który uważał się za naród wybrany. Szczególnie popularny jest psalm ukazujący Żydów w niewoli babilońskiej, którzy wspominali swoją utraconą ojczyznę.

Z postacią Żyda spotykamy się w arcydziele poezji polskiej, jakim jest epopeja narodowa A. Mickiewicza "Pan Tadeusz". Akcja tego utworu rozpoczyna się przyjazdem Tadeusza do Soplicowa. Rozgrywa się ona w dobie napoleońskiej, na Pomorzu, w Soplicowie i okolicy. Fabuła sięga Polski szlacheckiej. Przedstawia wydarzenia w Soplicowie, na zamku Stolnika, we Włoszech śladem bitwy napoleońskiej, na Pomorzu oraz w Małopolsce i Wielkopolsce, w Księstwie Warszawskim. Obejmuje lata wcześnisze, poprzedzające konstytucję 3 maja i Targowicę, sięga po rok 1812.

Wspomnianym wyżej Żydem jest oczywiście karczmarz Jankiel. Adam Mickiewicz przedstawia go jako współorganizatora powstania na Litwie, który głębiej od szlachty rozumie interesy ojczyzny. Karczma, którą prowadził, to karczma chwiejąca się, krzywa, Jankiel chodził ubrany w długi sarafan (?), przepasany czarnym, jedwabnym pasem, na głowie nosił jarmułkę i miał oczywiście długą brodę. Cieszył się dobrą sławą i szacunkiem w okolicy, ponieważ był uczciwym, arendarzem nie znoszącym pijaństwa i znającym się na handlu. Bardzo wiele podróżował. Był wszędzie mile widziany i lubiany, szanowany zarówno przez zwolenników Horeszków jak i Sopliców. Był uzdolniony muzycznie, śpiewał i grał, a także uwielbiał różne zabawy ("był zabaw wielkim miłośnikiem"). Prawdopodobnie to dzięki niemu "Mazurek Dąbrowskiego" zyskał popularność na Litwie. Jankiel "miał taką sławę dobrego Polaka", mówił czystą polszczyzną. Często rozmawiał z księdzem Robakiem, którego podobno poznał w "cudzych krajach". Także i

ksiądz często w nocy prowadził potajemne narady z Jankielem w karczmie. To przecież tam Robak agitował do powstania, w czym wiernie pomagał mu Żyd. W księdze VII Podczas narady w Dobrzynie próbował

powstrzymać szlachtę od najazdu na Soplicowo, a nagromadzoną energię chciał wykorzystać w powstaniu. W księdze XII Jankiel wykonuje mistrzowski koncert na cymbałach, w którym w artystycznym skrócie przedstawił niedawne dzieje Polski. Analizując postać tego poczciwego karczmarz, można zauważyć pewne podobieństwo do Jacka Soplicy. Żyd, podobnie jak Jacek, był "agentem wywiadu" pracującego dla Legionów. Dowodem na to są ich potajemne spotkania oraz liczne podróże po Litwie, Francji i księstwie Warszawskim. Dla Jacka kaptur mnisi to było tylko przebranie. Dla Jankiela zawód karczmarz był kamuflarzem umożliwiającym mu działalność polityczną. Żydowski cymbalista, polski patriota, służył w Legionach jako muzyk. Brat polecił go Sędziemu na arendarza, dlatego obejmuje on karczmę, dzięki czemu uzyskuje doskonały punkt obserwacyjny i kontaktowy. Jankielto postać wyjątkowo pozytywna, bardzo

wyrazista. Bohater posiada same zalety: uczciwy, rozumny, mądry, sprytny, utalentowany i odważny, budzi powszechne zaufanie i działa skutecznie. Przede wszystkim jest gorącym patriotą ("Żyd poczciwy ojczyznę jako Polak kochał"). Może nas trochę dziwić fakt, że to właśnie Żyd współpracuje z księdzem Robakiem przy przygotowywaniu powstania i że właśnie on przypomina szlachcie niedawne wydarzenia począwszy od Konstytucji 3 maja do Targowicy i powstanie Legionów. Portret Jankiela bardzo się różni od utartego stereotypu i w późniejszej literaturze

karczmarza przebiegłego, sprytnego, dbającego tylko o własne interesy.

Z problematyką kwestii żydowskiej spotykamy się także w pozytywiźmie. Pisarze tego okresu byli demokratami wrażliwymi na sprawy społeczne i pamiętali o udziale Żydów w powstaniu styczniowym. Po-

nadto coraz więcej zaczynało się mówić o antysemityźmie, którego przyczyną były szerzące się "pogromy" w Rosji oraz wzmacniająca się pozycja kupiectwa żydowskiego i wkraczaniem Żydów w środowisko inteligencji. Dla pisarzy - pozytywistów charakterystyczna była teoria "pracy organicznej" która głosiła, że społeczeństwo będzie chore, jeżeli ja-

kaś jego część będzie niedomagać. Eliza Orzeszkowa

w artykule "O Żydach i kwestii żydowskiej" była

zdziwiona nikłym zasobem wiedzy Polaków o tym naro-

dzie, z którym od kilku wieków mieszkają na jednej

ziemi ("wyobrażaliśmy sobie naprawdę, że Żyd jest

maszyną do liczenia pieniędzy").

Utworem napisanym przeciwko antysemityzmowi

jest "Mendel Gdański" M. Konopnickiej. Autorka tak

określiła swoje stanowisko wobec Żydów: "wielką

zwolenniczką Żydów nie jestem, ale nienawidzę ucis-

ku i niesprawiedliwości... Za wszelką krzywdą goto-

wam przemówić zawsze". Bohater tego utworu jest

jedną z najpiękniejszych postaci w literaturze po-

zytywistycznej. Mendel, 67-mio letni introligator

mieszka od 27 lat w tym samym miejscu, w Warszawie

na Starym Mieście. Żyjąc samotnie wychowuje 10-cio

letniego wnuczka Kubusia, syna zmarłej córki. Jest

pracowity, mądry, sprawiedliwy, pełen godności i

powagi, pobożny, uroczyście obchodzi szabas. Jest

wyznawcą judaizmu. Jego księgą jest Stary Testa-

ment. Jego głęboka wiara budzi zdziwienie i szacu-

nek u proboszcza. Należy przede wszystkim zwrócić

ugagę na jego głębokie przywiązanie do Warszawy, na

jego tutejszość i zadomowienie, na przywiązanie do

miejsca, w którym żyje. Jego miastem jest Stare

Miasto. Tu znajduje się grób jego ojca i matki, żo-

ny i córki. Żyd był świadkiem powstania styczniowe-

go ("nasze miasto bardzo dużo ciemności ma i bardzo

dużo smutku, i bardzo dużo nieszczęścia"). Mendel

jest człowiekiem myślącym i poważnym. Gdy dowiaduje

się o rozruchach antysemickich, zastanawia się nad

ich słusznością. Wymienia na ten temat poglądy z

zegarmistrzem. Potępia też Kubusia, gdy ten uciekał

gdy wołano za nim "Żyd". Mówi: "uczciwym Żydem być

jest piękna rzecz". Z początku postawa Mendla wobec

rozruchów antysemickich jest optymistyczna i spo-

kojna. Szok przeżywa dopiero wtedy, gdy słyszy

krzyki, płacz, brzęk tłuczonego szkła, łomot kamie-

ni. Odrzuca pomoc sąsiadek. Wierzy jeszcze, że po-

grom jego nie dotyczy. Gdy jednak kamień rozbija

szybę, nie pociesza go nawet student stający w jego

obronie oraz nieistotny jest fakt, że bez szwanku

uchodzi z opresji. Dla niego w tym momencie jest

już wszystko skończone: stracił swoje miejsce na

świecie, swoj przekonania, swoją miłość do Warsza-

wy. Mendel wypowiada słowa: "u mnie umarło serce do

tego miasta". Tak więc tekst ten ukazuje bezsensow-

ność antysemityzmu a także zróżnicowane postawy lu-

dzi wobec tego problemu.

Wyjątkowo dużo uwagi poświęcił problemowi ży-

dowskiem Bolesław Prus, podobnie jak i narastającej

fali antysemityzmu w społeczeństwie polskim. Szcze-

gólnie widoczne jest to u niego w wybitnej powieści

pt. "Lalka". Wydaje się, że ocena Żydów jest tu

niejednoznaczna. Czasami przedstawieni są oni ko-

micznie. W utworze jest wiele postaci starozakon-

nych, ubranych w chałaty, śmierdzących cebulą,

często nazywanych parchami, krzykliwych, nachal-

nych, nie zawsze uczciwych. Jednak portret Żyda

tworzą trzy postacie tej powieści: inteligent Szu-

man i dwaj Szangbaumowie, ojciec i syn. Oni także

są ukazani dość śmiesznie, o czym świadczą liczne,

rodzajowe scenki humorystyczne z "pamiętnika stare-

go subiekta". Rzecki opisuje tam podróż żydowską

furką. Otóż okazało się wówczas, że opłacony przez

Mincla furman podwozi przy okazji różnych znajomych

i krewnych, oraz przemyca tytoń. Humorystyczne są

też sceny w sądzie i scena licytacji. Ukazują one

naród żydowski jako naród ludzi interesów, cieka-

wych, ruchliwych. Stary Szangbaum to zamożny, kon-

serwatywny Żyd, pełen energii. Doskonale zna się na

handlu, wie jak załatwić różne interesy (to on za-

łatwił Wokulskiemu fikcyjną licytację i kupno ka-

mienicy). Jest oszczędny i pracowity, śmieszy swoją

niepoprawną polszczyzną, oraz często zmieniającym

się stosunkiem do syna. Ten zaś to Henryk Szan-

gbaum. Brał udział w powstaniu i przebywał na zes-

łaniu na Syberii. Czuje się patriotą i Polakiem,

gdy jednak ci zaczęli wypominać mu żydowskie pocho-

dzenie, porzucił nazwisko Szangbaumowski i chciał

powrócić do dzielnicy żydowskiej. Jest inteligenty

i pracowity. Mimo to jest ukazany w świetle nega-

tywnym. Okazuje się bowiem, że to karierowicz, któ-

ry za pieniądze ugruntowuje sobie pozycję społecz-

ną, a nawet kontakty z arystokracją. Mimo to jest

zubożały wewnętrznie. Podobnie jak Henryk, byłym

powstańcem i sybirakiem jest dr Szuman, inteligent

o aspiracjach naukowych. Cechują go pesymizm i roz-

goryczenie, które wynika z przeżyć wewnętrznych

(śmierć narzeczonej). Stary kawaler, dziwak i scep-

tyk, był przyjacielem Wokulskiego i Rzeckiego. W

powieści pełni rolę komentatora. O Rzeckim mówi:

"Stary romantyk. Ginąca rasa". Posiada jakby pod-

wójną świadomość narodową. Mówi: "my, polacy i ja-

kem Żyd". Różny jest stosunek bohatera powieści do

Izraelitów. Są wśród nich przychylnie nastawieni

oraz antysemici. Do tych ostatnich należą: subiekt

Lisiecki, radca Węgrowicz, ajent Szprot. Negatywny

stosunek do Żydów mają nieliczni reprezentanci

mieszczaństwa. Żydzi są dla nich groźną konkuren-

cją. Arystokraci natomiast gardzą nimi, choć często

są ich dłużnikami (Łęcki i Starski). A więc ocena

Żydów jest niejednoznaczna. Ukazani są oni w

"Lalce" w sposób krytyczny i komiczny, traktowani

są jako integralny element społeczeństwa polskiego.

Żydzi są także obecni w literaturze młodopol-

skiej. W utworach tego okresu pojawiają się jako

nieodłączny element pejzażu społecznego, np. karcz-

marze w "Chłopach" i "Weselu" oraz biedota w

"Ludziach bezdomnych". Opowieść Judyma o potwornych

warunkach panujących na ulicy Krochmalnej i Ciepłej

dotyczy przede wszystkim Żydów tam mieszkajacych. W

"Ludziach bezdomnych" pojawia się też inteligent

żydowski, lekarz Chmielnicki, który wyśmiewany, da-

leki od elity z salonu doktora Czernisza, wciąż od-

czuwa antysemityzm.

Do tej pory pisząc o Żydach opisywałem tylko

postacie męskie, natomiast na uwagę zasługują dwie

kreacje kobiece z literatury Młodej Polski. Jest to

Ryfka z "Wiernej rzeki" oraz Rachela z "Wesela".

Pierwsza z nich, kilkunastoletnia dziewczyna, poma-

ga pannie Salomei, ostrzegając ją przed oddziałami

rosyjskimi. W ten sposób odwdzięcz się jej za naukę

i pomoc. natomiast Rachela to prowincjonalna inte-

ligentka. Czuje się wyobcowana ze swego środowiska,

tęskni do innego świata, jaki sobie stwarza we

własnej wyobraźni. jest zafascynowana sztuką i ar-

tystami. Pełni bardzo ważną rolę w dramacie: to ona

wpada na pomysł, aby zaprosić na wesele wszystkie

dziwy do bronowickiej chaty. W przeciwieństwie do

rachel, jej ojciec, karczmarz, Mosiek, niezwykle

trzeźwo patrzy na państwo - chłopskie wesele. Oglą-

dając strój Pana młodego mówi; "pan się narodowo

bałamuci", a do dziada; "taka szopka". Sam na we-

selw przyszedł w interesach.

Epizodycznie występują też Żydzi w "Nocach i

dniach" M. Dąbrowskiej. Są to postaci sympatyczne,

np. żydówka Arkuszawa, żyd Szymszel - poczciwina,

pozostający w ciągłym kontakcie z Niechcicami, a w

roku 1914 to on odbywa z panią Barbarą jej "podróż

w nieznane".

Literatura późniejsza związana jest głównie z

tematyką Holocaustu. Do utworów podejmujących tą

tematykę należą m.in. opowiadania T. Borowskiego,

"Medaliony" Z. Nałkowskiej, "Rozmowy z katem",

"Początek" Szczypiorskiego.

Analizując "Medaliony" należy zwrócić szcze-

gólną uwagę na opowiadania: "Kobieta cmentarna",

"Przy torze kolejowym", "Dwojra zielona" oraz

"Człowiek jest mocny".

Bohaterką pierwszego z nich jest kobieta pie-

lęgnująca kwiaty na grobach. Treść stanowią jej

zeznania dotyczące Żydów oraz uprzedzeń Polaków wo-

bec nich. Mimo to ze współczuciem opowiada o sce-

nach, jakie obserwowała w pobliskim getcie. Tych,

którzy próbowali się opierać, zabijano na miejscu,

innych wywożono samochodami także na pewną śmierć.

Zmokano drzwi i podpalano domy. Żydzi wyskakiwali z

okien i wyrzucali własne dzieci na bruk. Opowiada-

nie kończy się refleksją kobiety: "wiemy o spokoj-

nych pochodach ludzi idących bez sprzeciwu na

śmierć. O skokach w płomienie, o skokach w prze-

paść. Ale jesteśmy po tej stronie muru". "Przy

torze kolejowym" to scena śmierci Żydówki, która

próbowała uciec z transportu. Została jednak ranna

w kolano. Zachowanie się ludzi jest przerażające.

Sparaliżowani strachem o własne życie nie odważyli

się udzielić kobiecie pomocy. Ona zdawała sobie z

tego sprawę, zrezygnowana sama poprosiła, by ją

zastrzelono. Żydówką jest także kobieta z opowiada-

nia "Dwojra zielona", która straciła najbliższych.

Ranna, głodna i zaszczuta, pragnie umrzeć. Wspomi-

na, jak w czasie akcji "wywożenia do Treblinki"

ukrywała się na strychu, czasem przez kilka tygod-

ni, jedząc kaszę manne. W noc sylwestrową 1943 roku

Niemcy urządzili sobie zabawę: strzelanie do ludzi.

Wtedy to Dwojra straciła oko. Wreszcie bohaterka

wyszła z ukrycia, bo stwierdziła, że lepiej jest

umrzeć z innymi, niż w samotności. Ta Żydówka, któ-

ra wcześniej chciała umrzeć, uświadamia sobie, że

jest świadkiem historii ("niech świat o tym wie, co

oni robili").

Tytuł opowiadania "Człowiek jest mocny" może

być interpretowany dwojako. Człowiek jest mocny, a

więc ma siłę, taki, który może pracować, a więc nie

musi iść od gazu, ale człowiek jest nocny, bo chce

żyć mimo tragedii i nieszczęć, które go spotykają.

Bohater, Żyd, Michał P. pracuje przy wywożeniu Ży-

dów z Koła. Wyznaje, że widział też całą swą rodzi-

nę. Później został przeniesiony do Chełmna, gdzie

grzebie zwłoki ludzi. Któregoś dnia Michał P. roz-

poznaje wśród grzebanych zwłok ciała żony i dzieci.

Wtedy z rozpaczy położył się na nich i prosił, by

go zastrzelili.

Portret Żyda to temat bardzo szeroki, nie spo-

sób opisać wszystkich utworów podejmujących tą

problematykę. Ja skoncentrowałem swoją uwagę na

w.w. pozycjach ("Pan Tadeusz", "Mendel Gdański",

"Lalka", "Noce i dnie", "Wesele" i "Medaliony").

Ale temat ten mógł być także oparty na utworach:

"Rozmowy z katem" K. Moczarskiego, "Campo di Fiori"

Cz. Miłosza i in. Literaturę wzbogacają różne fil-

my, poczynając od "Ulicy Granicznej" A. Forda, a

kończąc na "Austerii" J. Kawalerowicza, "Korczaku"

A. Wajdy i "Europa, Europa" A. Holland. Można

stwierdzić, że choć przez całe wieki Żydzi i Polacy

żyli osobno, to jednak był podejmowany pewien dia-

log w kulturze i trwa on w dalszym ciągu. Polska w

ciągu wieków była jednym z centrów kultury żydow-

skiej i jedną z żydowskich ojczyzn.

Autorem tej pracy jest:
szkola.gery.pl szkola.gery.pl
ilość prac: 933
średnia ocena: 0.09
Wystaw ocenę:
1 2 3 4 5
© Copyright GERY.PL Sp. z o.o., Wrocław 2014.
Wybrałeś akceptację tej pracy. Po akceptacji będzie ona widoczna dla wszystkich użytkowników serwisu.

Czy jesteś pewien, że chcesz to zrobić?